Tản mạn ký ức

Ở nhà lâu lâu vô kho tìm đồ cũ thường hay gặp những bất ngờ trước những thứ mà hầu như ký ức mình (tưởng) đã quên hẳn. Nhưng vừa chộp được nó là cả những "thước phim" cũ lần lượt hiện ra, và trong người dâng lên những niềm cảm xúc vui buồn vô tả.

Hồi thằng ba năm ngoái (2017), đi vô nhà kho lục loại một hồi ... bổng cặp mắt đụng đến một cái máy đánh chữ cũ kỹ, bụi bậm đóng đầy, nằm tuốt dưới đáy thùng. Kéo lên xem thì hoá ra là cái máy đánh chữ một thời đã là công cụ đánh truyền đơn và làm báo cho cả cái đám "sinh viên học sinh ở Ý" vào những thập niên 70-80 .... cho đến khi cả cái "phong trào" rã gánh (cuối thập niên 80).

Cái máy đánh chữ này nguồn gốc của nó là "vật tư" (hiểu theo cách hiểu "duy ý chí" của các đồng chí mình thời đó là đồ vật riêng tư) của anh em nhà Đào Công Đồng và Đào Công Minh. Đến khi anh em nhà họ Đào rời bỏ căn nhà của họ ở đường Merulana (Roma), và ông em Đào Công Minh bị đám "cộng sản" rù quyến chạy qua bên cái ổ Cernaia, đem theo cái máy đánh chữ. Lập tức cái máy đánh chữ được phong trào xung công đem vô làm công tác tuyên truyền báo chí: cả chục năm trời tất cả các tư liệu tuyên truyền, các thông báo của phong trào, các kiến nghị phản đối chính quyền Mỹ nguỵ, các văn kiện chống lại Toà Đại Sứ của ông Hiếu (anh của ông Thiệu, vốn được cử làm đại sứ VNCH ở Roma), tất tất đều do chính cái máy đánh chữ này gõ ra .... Biết bao đêm dùng cũng chính cái máy đánh chữ này gõ lên giấy "stencil" để đem quay "ronéo" in ra báo cho phong trào (tờ Tiến Tới). Rồi theo thời gian, phong trào cũng lần lần mất đi nguồn sinh lực tự phát của mình. Có nhiều chuyện xảy ra trong nước đã khiến nhiều anh chị cũng bắt đầu có những câu hỏi. Rồi những chuyến về thăm quê hương, lúc đầu hồ hởi với cái khi thế "thắng trận" ... sau đó lần lần thay vào bằng những điều tự vấn lương tâm, những bức xúc không giải toả được .... Kết quả là phong trào tự giải tán ... Và cái máy đánh chữ cũng bị xếp xó .... vào nhà kho ..... cho đến hồi tháng ba năm ngoái tôi lôi nó ra, chùi rửa lau sạch, để lên bàn ... xem như ... cổ vật

Rồi đến hôm nay, 04/05/2018, lại có chuyện vô nhà kho kiếm đồ .... lại xớ rớ đụng một cái thùng giấy cũ nằm ở một gốc kho. Mở ra, đủ thứ đồ hầm bà lằng .... và dưới đáy thùng có hai lá cờ nhăn nheo: một lá cờ đỏ sao vàng của Việt Nam, và một cá cờ đỏ búa liềm của đảng .... PCI. Nhìn theo các chữ ký trên lá cờ đảng PCI thì nghiệm ra đây là hai lá cờ mà đám sinh viên học sinh trong phong trào thời đó đi treo lên ở một gian hàng Việt Nam trong một kỳ lễ hội báo "l'Unita'" (báo đảng PCI) nào đó. Chĩ thấy chữ ký của các đồng chí Ý tặng cờ cho các đồng chí VN, nhưng không có ghi ngày tháng nên không biết năm nào, nhưng chắc là vào những cuối thập niên 70 hay đầu 80 chi đó. Bồi hồi, đem hai lá cờ nhăn nheo ra ủi lại thẳng thớm .. và trong đầu đầy những kỷ niệm buồn vui khó tả.

.Roma, 04/05/2018

Tin vịt thời mạng xã hội trên Internet

Tiếng Ý gọi là "bufala", dân Mỹ thì gọi là "fake news", diễn nôm ra là "tin vịt". Cái thứ tin vịt này thì cũng chẳng có gì mới là, xưa nay thi thoảng một vài tờ báo "chuyên ngành" cũng hay phao tin vịt.

Trong thời buổi hậu hiện đại Internet với sự hiện diện các mạng xã hội như Facebook hay Twitter thì các tin vịt đã tìm được môi trường để sung mãn vô tội vạ. Và trong những năm gần đây tin vịt bắt đầu lấn chiếm thị trường thông tin, qua mặt cả các thông tin chính thống của báo chí (báo giấy và báo mạng). Nói là "sung mãn và vô tội vạ" vì dân cư mạng xã hội cứ tha hổ thả vịt, không ai chạy theo kiểm chứng, không ai bỏ thì giờ kiểm lọc thông tin. Chỉ cần "thả vịt" ra là cả mạng xã hội cứ "tam tam" truyền đi trên mạng .... Đến khi (nếu có) ai kiểm chứng được đấy là tin vịt .... thì chuyện cũng đã lỡ rồi ...

Điển hình nhất là cuộc tranh cử của lão Trump bên Mỹ vừa rồi là hoàn toàn dựa trên tin vịt của các mạng xã hội, các nhóm quá kích cực đoan hữu khuynh, kỳ thị chủng tộc, tha hồ thả vịt bôi tro trác trấu cả Obama lẫn Hillary: chẳng hạn con vịt đưa tin là Obama là người Phi Châu, theo đạo Hồi Giáo .... đến bây giờ vẫn còn bơi lỏng nhỏng trên mạng xã hội. Hay trong kỳ tranh cử Mỹ vừa rồi, có tin vịt phao là bà Hillary có dính dáng đến một trung tâm hoạt động mua bán nhi dục .... Hư thực ra sao thì mãi sau này mới kiểm chứng được là tin vịt, nhưng lúc ấy Trump đã thắng cử rồi.

Năm tới là bên Đức đi bầu lại (và bà Merkel đã quyết định ra tranh cử lần thứ tư), và bên Pháp cũng có bầu cử. Lấy kinh nghiệm "xương máu" của hệ lụy tin vịt trên mạng xã hội ở Mỹ vừa qua, cả chính phủ Đức và chính phủ Pháp đang bắt đầu ngồi bàn thảo về cách phòng chống tin vịt trên mạng xã hội trong mùa tranh cử sắp tới.

Phía bộ phận Tư Pháp của Ủy Ban Châu Âu cũng đang bắt đầu vô trận.

Vấn đề cực kỳ phức tạp: vì mặt tích cực của các mạng xã hội là nó đăng tải những thông tin mà giới truyền thông chính thống không đăng tải, hay tệ hơn như ở mấy xứ rồng rắn là cấm không cho đăng tin .... lề trái, do đó giúp cho người dân biết những sự thật mà giới nắm quyền bưng bít. Về mặt pháp lý mà nói thì cho đên bây giờ có hai sự khác biệt cơ bản giữa Chủ báo (và ban biên tập) của báo giấy (và phiên bản điện tử của các báo này) khi đều phải chịu trách nhiệm về những thông tin mà báo đăng tải: nếu đó là những tin vịt nhằm cố ý bôi lọ nhà nước và đối thủ chính trị thì ngành Tư pháp sẽ điều tra Chủ báo và ban biên tập. Nhưng còn mạng xã hội như "fây-bút" hay Twitter thì những tay chủ xị của các mạng này (như tay Mark Zuckerberg của "fây-bút", hay Jack Dorsey của Twitter) hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm về những thông tin đăng trên mạng xã hội (thậm chí cũng không chịu trách nhiệm về những thông tin nhằm tuyên truyền cuộc thánh chiến của nhóm Hồi Giáo cực đoan): trên mặt pháp lý, đó chỉ là những "piattaforma" có mục đích duy nhất là đăng tải thông tin, bất luận tin gì. Chỉ khi nào nhà chức trách sau những khó khăn tốn công sức (của người dân, vì đó là tiền thuế trả cho những cơ quan điều tra tin vịt) thì chính phủ mới có thể "van xin" các chủ xị của các mạng xã hội cho gỡ tin vịt ra .... Vì các tay chủ xị vẫn khăng khăng bảo là họ muốn tôn trọng nguyên tắc tự do ngôn luận.

 Bufala về tin vợ của Renzi "phản" chồng trong kỳ trưng cầu dân ý hôm 04/12 vừa qua ở Ý

Chuyện này còn dài, không biết khi vào mùa tranh cử bên Đức và bên Pháp thì ngành tư pháp của các quốc gia này hay của Châu Âu có nặn ra được biện pháp nào không ... Nếu không thì vịt sẽ tha hồ bơi vô tội và trên mạng.

Nhưng trước mắt, những quan ngại của giới chính trị Châu Âu, sau kinh nghiệm tranh cử của Trump, lại đang hà hơi tiếp sức cho các chính phủ độc tài toàn trị ở mấy xứ rồng rắn. Đấy, đã bảo mà, mạng xã hội toàn là tin vịt, nhằm bêu xấu để chống phá nhà nước, chống phá cách mạng, chống đảng .... Do đó trước khi nổ ra xì-căn-đan của Trump, chính phủ rồng rắn đã nhìn xa thấy rộng và đã tận tình kiểm duyệt các thông tin trên mạng xã hội. Các quan ngại của các chính phủ Châu Âu cho thấy là đúng như các chính phủ rồng rắn đã nhận định: phải bảo vệ ổn định nhà nước với bất cứ giá nào, thậm chí bưng bít thông tin, bắt bớ tù đày những người chỉ muốn phản ảnh tiếng nói của quần chúng.

Roma, 29/12/2016

Thảm sát hôm qua… thảm sát hôm nay ….

Trong thời gian gần đây trong nước dấy lên cả một “cao trào” bàn về trường hợp của Thượng nghị sĩ Mỹ Bob Kerrey được phía Mỹ đề nghị giữ chức Chủ tịch Đại Học Fulbright ở Việt Nam. Ông Bob Kerrey này trong quá khứ đã từng tham chiến ở Việt Nam, và theo tin báo chí thì chính ông là người chịu trách nhiệm về vụ sát hại 20 người dân Việt Nam vô tội ở Thạnh Phong (Bến Tre).

http://boxitvn.blogspot.it/2016/06/bob-kerrey-va-bi-kich-viet-nam-cua-my.html#more

http://news.zing.vn/le-nao-nuoc-my-khong-con-ai-ngoai-bob-kerrey-post654209.html

https://anhbasam.wordpress.com/2016/06/07/8647-so-sanh-bob-kerrey-va-ton-nu-thi-ninh/

Nhiều thành phần quan lại nhà nước xuất hiện, nhiều trí thức thực sự cũng như trí thức lưỡi gổ cũng lên tiếng bàn thảo sôi nổi. Nhiều khi người ta có cảm giác là cả đất nước bây giờ như mành treo sợi tóc …. chỉ vì cái quyết định “bất cập” của Đại học Fulbright.

Người khen (hay ít ra là “cởi mở) với quyết định của …. cũng có. Người phê phán chỉ trích, thậm chí lên án quyết định trên cũng không thiếu…

Dĩ nhiên phần lớn những người phê phán là những người đã từng “theo kháng chiến chống Mỹ”, đã từng chấp nhận hiểm nguy để cuộc chiến đấu thành công, và cũng đã từng nói đến “hóa giải”: hóa giải trong nước cũng như với cựu thù Mỹ, hướng tới tương lai, bỏ qua quá khứ (sic!!!)

Có một điều đáng chú ý là cuộc tranh cãi chỉ diễn ra ở giới “thượng tầng xã hội”: các quan chức nhà nước (có người đã về hưu), các trí thức đủ cở đủ kiểu …. nhưng đặc biệt là khi có dịp hỏi chính người dân (cái thằng dân mà ông bà, bố mẹ, anh em của nó ngày xưa là nạn nhân của các cuộc thảm sát do quân đội Mỹ gây ra), cái thằng dân mà bây giờ chỉ biết cắm cúi lao động, nhẫn nhục chịu hết những bất cập này đến bất cập khác trong xã hội “độc lập, tự do và hạnh phúc”… thì lại không nghe chê bai hay ủng hộ gì cả. Có lẽ đối với những thành phần thấp hèn nhất trong xã hội Việt Nam hiện nay … nhưng chuyện thảm sát của Mỹ thời chiến tranh …. so ra cũng chưa ác bằng những “thảm sát trá hình” của ngày hôm nay do chính cái cơ chế của nhà nước Viêt Nam tạo ra mỗi ngày.

Trong bài này tôi không vào nội dung khen/chê của bất cứ một ý kiến nào cả. Người tranh luận đã nhiều, có thêm tôi vào hay không … thì cũng chẳng thay đổi được gì.

Tôi chỉ xin đưa ra một vài nhận xét bên lề của cuộc tranh cãi.

a)    Dù chiến tranh đã kết thúc hơn 4 thập niên, và hiện nay quan hệ của Việt Nam và Mỹ đã bình thường hóa trở lại, và thậm chí quan hệ Mỹ-Việt đang được công luận quần chúng trong nước vỗ tay tán thưởng (với nhiều hy vọng/ảo vọng?) gấp cả ngàn lần với quan hệ “môi hở răng lạnh” Trung-Việt. Hình như người Mỹ họ đã chấp nhận (nhìn nhận) những sai lầm của họ, những tính toán thiển cận, và coi như những vết sẹo trên da thịt là thuộc về quá khứ. Rất đông bộ phận trong giới chính trị (kể luôn cả những nhân vật đã từng chiến đấu hay thậm chí gây ra “tội ác chiến tranh”) hay các giới trí thức, cũng đã và đang tích cực vung trồng quan hệ Mỹ-Việt ở nhiều cấp bật, nhiều hình thức. Không biết dùng từ vựng “sám hối” hay “ăn năn chuộc tội” ở đấy có đúng với phía Mỹ hay không. Nhưng điều chắc chắn là người Mỹ xã hội Mỹ đang trên đường “hóa giải” cái ám ảnh chiến tranh Việt Nam của họ. Trong khi đó, phần lớn xã hội Việt Nam (chắc phải nói là nhà nước Việt Nam thì đúng hơn, vì đa số người dân bình thường ở Việt Nam hiện nay vẫn tỏ vẻ “khoái Mỹ” không thua gì thời miền Nam trước đây, chắc chắn là khoái Mỹ hơn là mấy anh Trung Quốc – điều này nó rõ như hai với hai là bốn) thì lại có thái độ “ởm ờ” kiểu nửa vời: khi cần phải núp sau lưng Mỹ để tránh đạn của Trung Quốc thì quan chức Việt Nam không ngớt lời ca tụng … cường quốc Mỹ và nhấn mạnh đến quan hệ hữu hảo giữa hai nước …. Nhưng khi đụng đến cái gì có dính líu đến quá khứ chiến tranh …. thì cứ như 4 thập niên vừa qua  chỉ là … nước đỗ đầu vịt: ta vẫn là ta, địch vẫn là địch. Chiến đấu oai hùng vẫn là ta, sát nhân chống thường dân vô tội vẫn là … “nó”…  Cái tư tưởng này có thời rất “thịnh hành”, người ta gọi là “chính sách lý lịch”: đã là “ngụy quân ngụy quyền”, dù chỉ là cảnh sát tép riu đứng coi giao thông ở các ngã tư, thì cái “lý lịch” của anh nó sẽ không bao giờ cho anh ngốc đầu lên nỗi, dù rằng anh là một nhà khoa học giỏi, một chuyên viên tài năng …. Nhưng nhà nước không chọn người theo “chuyên” mà cần “hồng” để bảo đảm sự sống còn của chế độ cách mạng (thời mới giải phóng) và quyền lực của đảng (thời đổi mới sau này trở đi). Chính cái chính sách lý lịch phi lý đó (dù rằng đảng vẫn ra rả cái khẩu hiệu “hòa giải hòa hợp”) đã làm thui chột hàng triệu người có khả năng để vận hành xã hội và đóng góp trong quá trình xây dựng đất nước sau chiến tranh, nhưng tệ hơn nữa là nó làm cho tình hình kinh tế xã hội của đất nước điêu đứng trong mấy thập niên… Và rồi cũng chỉ có người dân Việt Nam là phải trả giá.

b)    Nhưng chưa đủ, mấy quan chức nhà nước và đảng còn có khuynh hướng muốn áp dụng chính sách lý lịch với cả cựu quân nhân Mỹ, bất cần xem những người đó có những khả năng chuyên môn nào, bất cần xem hiện nay vị trí chính trị xã hội của những người đó đang đóng góp tích cực vào việc phát triển quan hệ song phương Mỹ Việt ra sao, bất cần xem những người đó đã có những hành động gì sau “cơn mê” để chính họ hóa giải, trước nhất là ngay với lương tâm của họ, và sau đó là với một dân tộc cựu thù địch …. Nói như thế để cho thấy trường hợp của Bob Kerrey , chỉ vì “lý lịch” của ông ta có sự kiện Thạnh Phong. Chứ còn giá như thay ông bằng một người Mỹ nào khác, may mắn không phải đi lính sang Việt Nam, may mắn trốn được qua Canada để tránh đi quân dịch sang Việt Nam …. Và dù rằng ông này cũng chẳng có chuyên môn bao nhiêu, chưa chắc có thiện chí xây dựng quan hệ Mỹ-Việt cao hơn thiện chí của Bob Kerrey. Nhưng OK, vì không có vấn đề lý lịch. Tức là quan chức nhà nước và đảng vẫn xem “lý lịch” là điều kiện tiên quyết để có thái độ với một đối tác Mỹ. Nhiều khi nghĩ quẩn: giả như gặp một tay Mỹ gangster chuyên buôn lậu, cướp bóc và buôn ma túy trong suốt thời gian có chiến tranh ở Việt Nam … Bây giờ hắn trở thành nhân vật chính trị hay hàn lâm gì đó nặng ký …. OK, vì lý lịch “cực sạch” (không hề bắn một viên đạn nào ở Việt Nam, nói chi đến thảm sát?).

c)    Ở trên thế giới, rất tiếc là chuyện lính viễn chinh thảm sát dân thường cũng không phải là điều hiếm. Không phải chỉ xảy ra ở Việt Nam, nó đã xảy ra ở Trung Quốc khi lính Nhật sang chiến đóng Trung Quốc. Nói chi đâu xa, ngay ở Ý, thời bị Đức Quốc Xã chiếm đóng, cũng đã xẩy ra biết bao nhiêu vụ thảm thường dân: thí dụ như thảm sát ở Marzabotto (thuộc Bologna) từ 29/09 đến 05/10/1944 khiến 955 thường dân thiệt mạng. Nói như thế không có nghĩa là quan niệm rằng … đâu cũng thế để quên lịch sử với những đau thương của nó. Nhưng hiện nay, ở vào thiên niên kỷ 2000, con số người dân Việt Nam bị nguy cơ mất an toàn thực phẩm, môi trường đầy độc tố, cả sông lẫn biển đâu đâu cũng có cá chết nỗi lình bình khắp nơi vì môi trường sông và biển bị ô nhiểm trầm trọng. Có người trong nước ví von rằng: không ăn thì cũng chết, mà ăn thì cũng chết !!! Hình như có một quan chức nào trong bộ y tế có đưa ra “giả thuyết” là chỉ trong vòng một thập niên sắp tới … các chứng bệnh ung bứu (ung thư) sẽ trở thành đại dịch ở Việt Nam. Hy vọng quan chức đó “quá lời”. Nhưng có một điều là nếu môi trường ngày càng tồi tệ, thực phẩm ngày càng mất an toàn …. thì ai cũng biết là một mặt do chính các cơ sở xây dựng kinh tế của Trung Quốc vận hành mà không hề ngó ngàng gì đến các tiêu chuẩn về nước thải về môi trường. Ai cũng biết thực phẩm bày bán la liệt ở Việt Nam cực bóng, cực đẹp, cực to … là nhờ vào các thứ “bột màu nhiệm” được Trung Quốc đem vào thị trường Việt Nam. Các quan chức nhà nước, đảng, quốc hội đều biết rõ, bằng chứng là các vị này, vị nào cũng có trồng rau cải để ăn riêng trên sân thượng, vì bố bảo các vị cũng chẳng dám ra chợ mua rau, nhưng rồi các vị cũng chỉ loay hoay ở “điều tra”, “nghiên cứu”, hay mĩa mai hơn là “lắng nghe ý kiến của …. dân”. Một nhà nước, từ cấp bộ trưởng đến thứ trưởng, cục trưởng, đến các quan chức địa phương … vẫn cứ nhắm mắt để mỗi năm có hàng trăm ngàn người dân bị đầu độc, nhà thương ung bứu bị quá tải, thậm chí một số nhà nghiên cứu còn đưa ra nhận xét là sau hơn 4 thập niên hết chiến tranh, người Việt Nam gầy gò  còm cỏi hơn thời chiến, sức khỏe yếu kém hơn … tất cả chỉ vì họ bị “ngộ độc” mỗi ngày. Mỗi năm có đến cả trăm ngàn người dân mất mạng vì an toàn thực phẩm, vì môi trường nhiễm độc ….  Và nhà nước Việt Nam, các cơ quan hữu trách từ quan thuế đên y tế, vẫn tiếp tục “không thấy gì cả”. Chính các cán bộ quan chức từ cấp thủ tướng cho đến thứ trưởng, cục trưởng đang ra tay “thảm sát” ngay dân của mình (trong thời bình) …. Có điểu là nếu ngồi so sánh số nạn nhân của các cuộc thảm sát do lính Mỹ gây ra với số nạn nhân (hằng ngày) do các cuộc thảm sát trá hình hiện nay ở Việt Nam …. thì thực tình mà nói …. Tội của lính Mỹ cũng còn quá nhẹ. Nhưng điều càng tệ hại hơn nữa là ít ra những cuộc thảm sát của lính Mỹ đã bị công luận khắp nơi trên thế giới lên án, và thậm chí chính tòa án của Mỹ cũng đã tuyên án kết tội những lính Mỹ nói trên (như vụ Mỹ Lai). Người ta còn nhớ vụ chất độc da cam. Tới giờ phút này vẫn còn có những tố tụng tranh cãi về vấn đề da cam, và phía Việt Nam vẫn tiếp tục đòi bồi thường chiến tranh vì chất độc da cam. Trong khi đó, chưa hề có một cơ quan nào của chính phủ Việt Nam, một tổ chức nhân đạo trên thế giới, một cơ quan báo chí trong cũng như ngoài nước tố cáo những cuộc thảm sát trá hình hiện nay của nhà cầm quyền Việt Nam: hàng triệu người dân Việt Nam đã và sẽ lâm bệnh và chết chỉ vì bị ngộ độc thực phẩm, vì môi trường ô nhiễm, vì nguồn nước bị độc tố, sông biển sẽ đầy các thứ hóa trị độc hại, và cả nhà nước Việt Nam, từ Chủ tịch đến Thủ tướng, từ Quốc hội đến đảng đều thừa biết nguyên nhân ở đâu, và những ai là người có trách nhiệm trước những cuộc thảm sát trá hình này …. Nhưng chẳng ai dám/muốn mở miệng. Lý do thì ai cũng biết. Thôi thì nhà nước Việt Nam quay lại tiếp tục “tra tấn” những cựu quân nhân Mỹ, đêm họ lên giàn hỏa thiêu vì những tội lỗi thảm sát trong quá khứ thời chiến tranh… và như thế cũng để che dấu những trách nhiệm của chính nhà nước Việt Nam trong quá trình thảm sát trá hình chính nhân dân của mình ngay trong thời bình.

d)    Ở Ý có câu thành ngữ “vedi la pagliuzza degli altri ma non la trave nell’occhio tuo”: có nghĩa là “cọng rơm trong mắt thiên hạ cũng thấy, nhưng lại không thấy cả một cây xà ngang ngay trong mắt mình”, có nghĩa là tội lỗi thiên hạ, dù nhỏ cách mấy ta vẫn mò ra được …. Còn tội lỗi tày trời của ta … thì chẳng bao giờ ta chịu nhìn nhận.

Đấy, cái trớ triêu điêu ngoa của các quan chức, các trí thức lưỡi gỗ trong nước hiện nay là như thế, chỉ biết ngồi bới móc lý lịch xa xưa của người khác …. Trong khi tội lỗi tày trời của nhà nước Việt Nam hôm nay thì chẳng một ai thấy được. Chỉ có người dân mới thấy. Nhưng người dân thấy mà không được nói… bằng không sẽ bị chụp mũ là “chống phá nhà nước” !!!

Roma, 29/06/2016

30 tháng 4 - Câu thần chú của 41 năm qua !!!

30/04/2016. Đây là lần đầu tiên trong 41 năm qua, kể từ cái ngày lịch sử 30/04/1975, tôi sống ngày 30 tháng 4 một cách hờ hửng, không một cảm tưởng đặc biệt nào cả. Từ sáng đến giờ tôi cứ tự nặn óc ra xem mình cảm nhận được gì trước cái ngày 30 tháng 4 này. Vô ích !!! Hoàn toàn vô ích. Chẳng cảm thấy gì cả. Không vui, không buồn, không bồi hồi nhớ về một dĩ vãng, không cảm động nhớ đến một thời …. Chẳng cảm thấy gì cả. Cứ y hệt như … một ngày như mọi ngày !!!

Duy có một điều: lo âu khắc khoải. Có lẽ đây là lần đầu tiên sau 41 năm “đại thắng” tôi chỉ thấy đất nước “hào hùng” của một dân tộc “anh dũng” (thậm chí có thời còn tự sướng với danh hiệu tự phong “lương tâm của nhân loại”) chỉ toàn là lo âu khắc khoải. Một thứ cảm giác bất an: bất an trên đường phố, bất an khi phải chạm mặt với cơ quan công quyền, bất an khi phải đi mua bán, bất an khi phải làm giấy tờ thủ tục hành chánh, thậm chí chỉ là giấy tờ để xin làm đám ma đưa người chết về cõi âm, bất an khi nghe trong người có triệu chứng bệnh tật. Bất an khi phải bật thốt lên một câu chửi thề về một hành vi bá quyền nào đó của “xứ lạ”, hay nghe tin ngư dân miền Trung bị “tàu lạ” bắn chết ngay trên vùng biển của quê hương mình. Thậm chí đi chợ cũng thấy bất an: đồ đạc nấu nướng ê hề bày trên bàn đấy, nhưng ăn vào mà sao cứ hơi …. ngài ngại … như đang ăn thuốc độc.

Đối với bề dày lịch sử thì 41 năm chỉ là một tích tắc, nhưng đối với một đời người nó cũng đủ dài để người ta có quyền nuôi hy vọng và cầu mong …. Ấy vậy mà 41 năm qua, kể từ ngày dân tộc tôi được đưa lên thành “lương tâm của nhân loại” tôi chỉ thấy người ta vẫn chạy vạy đầu tắt mặt tối, ngược xuôi xuôi ngược để đi tìm một chút bình an, một chút thảnh thơi, nói chung là …. hạnh phúc … nhưng xem ra hạnh phúc ngày càng xa rời đối với dân tộc tôi. (Nực cười là lên các văn phòng hành chánh nhà nước, chấp bút viết bất kỳ một cái đơn nào, thì bên trên cùng của mẫu đơn lúc nào cũng có câu “thần chú”: “ĐỘC LẬP – TỰ DO – HẠNH PHÚC”, cứ như là nhà nước sợ người dân quên là họ đã được ban phát sẵn 3 điều mầu nhiệm đó !!!).

Đúng là so với thời bao cấp thì bây giờ người dân sống thoải mái hơn nhiều, thoải mái về vật chất, tiện nghi, đi lại, hưởng thụ, ăn nhậu, chơi bời, ăn diện, khoe khoang …. Nhà quê bây giờ cũng có đèn điện, xe đạp bây giờ chẳng còn mấy ai đi. Mỗi khi có những ngày lễ bắt cầu, kiểu như 30/04 và 01/05 như năm nay, các công xưởng văn phòng đóng cửa dài ngày, người dân đổ xô đi chơi đông như ong vỡ tổ. Người chưa giàu thì du lịch nội địa, người giàu thì sang các nước láng giềng Á Châu du lịch, ai có con cháu ăn học ở bên trời Âu hay Bắc Mỹ thì bay sang bên đó chơi với con cháu … Dĩ nhiên là bên cạnh những cảnh lên đường du lịch hồ hởi như thế cũng có những cảnh người dân quê chắt chiu từng đồng để mua được vé xe đò đi suốt mấy trăm cây số về thăm gia đình trong nỗi vất vả lao đao vì nạn vé lậu chợ đen chợ đỏ.

Nhưng cũng đúng là so với thời bao cấp (cả nước cùng nghèo) thì bây giờ ở thời hội nhập kinh tế toàn cầu (cả nước còn nghèo nhưng đã có sự hiện diện của các đại gia, thái tử đỏ, công chúa hồng) thì nỗi lo âu khắc khoải lại tăng lên. Xem ra vật chất càng cao chừng nào thì hạnh phúc lại càng rời xa chừng đó.

Người nghèo mạt thì bỏ làng bỏ quê lên tỉnh (vì bị mất ruộng đất trong những quy hoạch “phát triển đô thị”) làm lao động thuê để kiếm sống, từ hừng sáng đã vất vả chạy vạy đi tìm miếng cơm manh áo cho đến tối mù mới mò về căn phòng trọ ẩm thấp hôi hám ở ngoại ô, lúc nào cũng sống bất an khắc khoải vì có thể bị bất cứ quan lớn quan bé từ đầu trên xóm dưới bắt chẹt, từ thuế chợ đến thuế mặt bằng, đóng góp cho các hoạt động “tình nghĩa xã hội”, hôm nào vận rủi có thể bị công an đấm thẳng vào mặt và còng tay đem về bót hành cho bỏ ghét.

Người làm ăn khấm khá thì lúc nào cũng bất an khắc khoải vì các quan chức “nhà nước” ngồi trong phòng có máy lạnh chạy vù vù chẳng có gì làm … bèn đẻ ra vài luật lệ mới hay thuế má mới, kiểu “khi vui nó đậu khi buồn nó bay”, kiểu luật sau đá cẳng luật trước, người dân chỉ biết dở khóc dở cười.

Các đại gia thì lúc nào cũng phải “vất vả” đi đón gió để phất cờ: bất an khoắc khoải là vì nếu đón lộn gió hay phất cờ không đúng lúc … là có thể thân tàn ma dại như chơi.

Các quan lớn quan bé? Bé thì khoắc khoải chuyện nhỏ, lớn thì khoắc khoải chuyện to, lúc nào cũng phải cẩn thận đề phòng: bên ngoài thì toàn là đồng chí với nhau cả đấy nhé … nhưng quay lưng đi là …

Học sinh đi học mà cứ thấy bất an khoắc khoải vì chương trình giáo dục cứ toàn kiểu học như vẹt, càng nhớ nhiều càng tốt, nhưng không được phép suy luận, nhất là khi những suy luận đó dẫn đến những kết luận khác với các nội dung giáo khoa chính thống.

Cha mẹ chiều chiều giở sách giáo khoa ở trường của con mình mà lòng cứ thấy bất an khoắc khoải bởi những nội dung ngây ngô, thô thiển, và có khi làm hại đến thân thể của học sinh (như kiếu sách dạy bày tỏ dũng cảm bằng cách đi chân không lên mãnh ve chai bể !!!).

Sáng sớm lôi xe ra đường để đi làm là cả một cuộc hành trình đầy lo âu khoắc khoải: chạy đúng luật thì bị thằng khác nó tông vào (thí dụ như ngừng đèn đỏ), chạy phạm luật thì bị cảnh sát xin tiền. Có người vì von: lái xe đi đến nơi về đến chốn không cán trúng thằng nào mà chẳng thằng nào tông trúng mình … là coi như hôm đó …. hạnh phúc rồi.

Mỗi lần tiễn chồng con ra khơi đánh cá là lòng những người vợ, người mẹ bất an khoắc khoải trước hiểm họa bị "tàu lạ" tấn công ngay trong hải phận của đất nước mình đến toi cả mạng sống. Còn nếu cứ loay hoay đánh bắt cá ở ven vùng biển thì lại khoắc khoải khi  thấy cả hàng tấn cá chết vì bị đầu độc nằm bốc mùi ở trên các bãi biển. Ra khơi cũng chết. Ở lại ven bờ cũng không sống được. Toàn là bất an và khoắc khoải,

Đồng bằng nam bộ thì lần lần đang bị ngập mặn vì nước sông Cửu Long bị chận đâu từ thượng nguồn bên "xứ lạ" để làm thủy điện: cả mấy chục triệu con người sống ven hai bờ sông Cửu Long đang cảm thấy bất an khoắc khoải vì môi trường sinh thái của hàng mấy thế kỷ bổng nhiên bị mất quân bình ổn định và xáo trộn.

Có hôm nào xảy ra tai nạn rủi ro phải chở người nhà đi cấp cứu … là cả một chuổi lo âu khoắc khoải: lo âu từ lúc gặp cô y tá mặt mày cau có nói chuyện mà không thèm ngó bệnh nhân đến lúc gặp bác sĩ chỉ nói dăm ba chữ chẳng giúp người bệnh hiểu mình bị gì … rồi bắt về nhà sau khi đưa vài viên thuốc xanh đỏ kêu uống nhưng không cho biết là thuốc gì ? Tên gì ? Trị cái gì ? Chỉ phải biết nhắm mắt mà tin … Trong khi đó trong phòng cấp cứu la liệt đủ thứ hạng người máu me thương tích nằm chung quanh la lối om xòm: từ những tay xì ke ma túy đánh nhau đỗ máu đến dân nhậu xỉn rồi đập nhau bằng búa bằng dao, hay vợ chồng đánh nhau đổ máu đầu sứt trán chồng nằm bên băng ca này chửi vợ, vợ bên băng ca kia mắng lại chồng … Chỉ mong bác sĩ ok xong cho về nhà để ra rời càng sớm càng tốt cái địa ngục cấp cứu. Đó là chưa kể có khi dân đâm chém chúng nó lại kéo nhau cả đến phòng cấp cứu để tiếp tục hành hung người đã nằm trên băng ca … Bất an và khoắc khoải.

41 năm trôi qua. Lãnh đạo xứ sở này cũng đã thay đổi đến 3 thế hệ rồi … Nghe nói thu nhập bình quân kinh tế của mình cũng thuộc loại rồng rắn Á Châu chứ không phải chơi … Đi trên đường phố Sài Gòn bây giờ thấy xế xịn chạy không thua gì ở Paris hay New York. Nhà hàng khách sạn cao cấp mọc lên như nấm. Có đại gia dám ăn một bữa cơm tối bằng cả lương hai ba tháng trời gộp lại của một người công nhân.

Nghe nhà nước nói thì đất nước đang phát triển đi lên, ngày một giàu. Nhưng cũng không hiểu vì sao mà người Việt lại vẫn cứ tìm cách ra đi. Hồi mới giải phóng thì nói vì sợ cộng sản nên bỏ chạy. Bây giờ chính những thái tử đỏ công chúa hồng lại tìm cách ra đi. Người nghèo khổ đi để tìm đất hứa thì còn hiểu nổi. Mà người giàu nứt vách cũng tìm cách đi (đem theo của cải) … thì không hiểu nổi. Hay đúng hơn là … hiểu … nhưng không biết giải thích như thế nào ?

Chắc có lẽ ở Việt Nam với đồng tiền (trong sạch hay dơ bẩn) người ta có thể mua được hết tất cả … kể cả quyền chức …. Nhưng có lẽ hạnh phúc là cái mà không ai mua được bằng tiền. Và người Việt Nam vẫn đang ào ạt bỏ đi vì họ vẫn phải tiếp tục đi tìm cái hạnh phúc nhỏ noi đơn thuần của một đời sống bình thường ở một đất nước văn minh ổn định, nơi con người biết tôn trọng lẫn nhau. 

Hạnh phúc nhỏ thế … mà ở Viêt Nam không tìm đâu ra. Họa chăng chỉ tìm thấy ở câu thần chú ghi phía trên của các mẫu đơn hành chánh.

Và 41 năm qua câu thần chú ấy cũng vẫn nằm yên lặng trơ trẽn trên các đống hồ sơ môt cách vô cảm. 

Thậm chí một cách mỉa mai !!!

Roma, 30/04/2016