Miriam Mafai - la ragazza rossa

Thêm một ký giả lão thành Ý ra đi: Miriam Mafai, thọ 86 tuổi. Từng được mệnh danh là "la ragazza rossa".  

Miriam Mafai

Bắt đầu tham gia đấu tranh chống phát xít rất sớm, từ ghế nhà trường, năm 1936. Năm 1938 bị đuổi học vì nhà nước Ý dưới thời Mussolini áp dụng luật "chủng tộc" (leggi razziali), và mẹ của bà là người gốc Do Thái. Năm 1944 Miriam Mafai tham gia hoạt động trong cơ quan báo chí của tổ chức kháng chiến, và tại đây bà bắt đầu quen biết Giancarlo Pajetta, một trong những lãnh đạo lịch sử của đảng Cộng Sản Ý.

Năm 1948 Miriam Mafai trở thành một trong những lãnh đạo trẻ của đảng Cộng Sản thời hậu chiến, và cũng trong năm đó lập gia đình với Umberto Scalia, thư ký thành ủy PCI ở l’Aquila, và có được hai con.

Đã từng là ủy viên của hội đồng quản trị thành phố Pescara vào thời hậu chiến, bà đã từng có dịp quan sát tận mắt những khó khăn, nghèo đói, cơ cực của xã hội Ý sau chiến tranh: cảnh những gia đình sơ tán, trẻ em không có áo quần, không có điều kiện đến trường. Và đấy cũng là những kinh nghiệm để sau này bà trở thành một trong những ký giả lỗi lạc của Ý viết về những đề tài có liên quan đến xã hội Ý trước và sau chiến tranh, nhất là trong thời gian tái kiến thiết hậu chiến.

Mặt dù đã lập gia đình, nhưng sau đó (1962), bà bắt đầu có quan hệ tình cảm với Giancarlo Pajetta (il ragazzo rosso), dù rằng trong những thập niên 60 ngay trong đảng PCI quan hệ nói trên cũng ít nhiều bị “tai tiếng”. Quan hệ tình cảm với Pajetta kéo dài khoảng 30 năm, cho đến khi Pajetta mất năm 1990.

Miriam Mafai bắt đầu sự nghiệp nhà báo với tờ “l’Unità” (cơ quan ngôn luận của PCI) vào đầu thập niên 60. Nhưng trước đó, vào những thập niên 50, Miriam Mafai cũng đã từng cộng tác từ Paris với tuần báo “Vie Nuove”.

Năm 1970 trở thành chủ biên tập của tờ “Noi Donne”, cơ quan ngôn luận chính thức của phụ nữ đảng PCI, và cũng trong năm đó bà bắt đầu cộng tác với tờ Pease Sera.

Năm 1976, bà là một trong những thành viên sáng lập tờ “la Repubblica” cùng với Eugenio Scalfari.

Miriam Mafai cũng đã tham gia đấu tranh bảo vệ các quyền lợi xã hội như phá thai, ly dị, nhà nước trần tục chống lại các sự can thiệp của Vatican về các vấn đề xã hội, phong tục.

Miriam Mafai cũng biên soạn nhiều sách về các đề tài xã hội, kinh tế của Ý thời sau chiến tranh và trong giai đoạn tái thiết.

Một trong những quyển sách nổi tiếng của Miriam Mafai là “Pane Nero” (Bánh mì đen đúa): kể về điều kiện sinh hoạt khó khăn của phụ nữ Ý vào những năm sau chiến tranh, nhất là điều kiện lao động vất vã và đôi khi đi đến cả chà đạp nhân phẩm của người phụ nữ. Một trong những cảnh mà Miriam Mafai kể trong quyền "Pane Nero" là vào những thập niên 40-50, trong rất nhiều hảng xưởng làm việc dây chuyền, mỗi sáng sớm người ta cho trải mạt cưa lên nền nhà, nơi các nữ công nhân sẽ đứng làm việc dây chuyền, bởi vì trong suốt thời gian làm việc họ sẽ không được quyền ngưng tay, kể đến cả việc đi vệ sinh cũng không được, do đó, nếu cần những nữ nhân công cứ “dang chân ra và tiểu đại xuống nền nhà, nơi đã được trải mạt cưa". Đến chiều, sau khi tan việc, sẽ có những người làm vệ sinh đi hốt hết mạt cưa thấm nước tiểu.

Đấy là một trong những đoạn văn gây ấn tượng lớn cho người đọc, và mô tả cho thấy thế nào là quá trình tích lũy của tư bản, và thế nào là tư bản rừng rú, một thứ tư bản mà nhiều nước rồng rắn trên thế giới đang áp dụng một cách hồ hởi dưới mỹ từ “Kinh tế thị trường”.

Roma, 09/04/2012

Huê Đăng

Đem đàn bà đi tế thần

Lịch sử cho thấy là mỗi khi một triều đại hay một tổ chức quyền lực (đảng chính trị chẳng hạn) đi vào giai đoạn cáo chung với những bi kịch, không phải chỉ đẫm lệ mà có khi đẫm cả máu, thì thường hay có một người đàn bà trong vai "thủ phạm" của tất mọi chuyện, là người đã gây ra tội ác, đã làm tha hóa cả một guồng máy cai trị, và làm tiêu tan sự nghiệp "đế vương". Và dĩ nhiên là những người đàn bà này đều có một mẫu số chung: gian ác, tham lam, xa hoa ... và nhất là tội đã "khống chế đế vương".

Thường thì tất cả những người đàn bà này, trước khi triều đại đi vào gia đoạn cáo chung, tức là trong thời điềm huy hoàng rực rỡ của "vương đế", chỉ thấy khép nép sau tấm màn nhung ...  cho đến khi triều đại đi vào khủng hoảng thì mới thấy nanh vuốt của họ.

Từ Hy Thái Hậu là người đã làm tiêu tan triều đại nhà Mãn Thanh. Một người mà lịch sử Trung Quốc mô tả là tàn ác, tham quyền cố vị, đã thao túng toàn bộ triều đình nhà Thanh và đã đưa nhà Thanh đến suy vong.

Sau khi Mao Trạch Đông mất năm 1976, đấu đá quyền lực của Đảng Cộng Sản Trung Quốc cũng đã đẻ ra được một Giang Thanh, một trong nhóm băng đảng 4 tên (Tứ nhân ban), đã từng núp sau lưng Mao để mưu đồ bất chính những tham vọng chính trị, thao túng đảng Cộng Sản Trung Quốc dưới thời Mao.

Dưới thời Ngô Đình Diệm, người ta cũng hay kể về một Trần Lệ Xuân mưu mô gian ác và cũng đã khống chế gia đình Ngô, gây ra tang thương cho miền Nam và dẫn đến diệt vong của nhà Ngô.

Mấy hôm nay ở Ý nổ ra các vụ xì-căn-đan về biển thủ trong đảng Lega Nord. Người ta nói về một "cái vòng mầu nhiệm" (cerchio magico) bao gồm những người trong gia đình, hay bà con, bè bạn thân tín của "thủ lĩnh tối cao" Umberto Bossi, một kiểu "gia đình trị" na ná như chuyện thời Ngô Đình Diệm ở miền Nam: toàn là những nhân vật tham ô, lạm quyền, ăn cắp công quỹ .... Và cũng trong đám "mầu nhiệm" này, người ta đang bàn tán về một người đàn bà, mà theo báo chí kể lại chính là "thủ phạm chính" của mọi chuyện.

Rosa Angela Mauro, biệt danh là Rosy Mauro, còn tục gọi là "la badante" (vú già) của Umberto Bossi, ngày đêm không rời Bossi một bước. Theo báo chí tường thuật thì chính Rosy Mauro đã khống chế Umberto Bossi, che dấu tất cả mọi chuyện, và đã nhân danh "thủ lĩnh" lạm quyền và thao túng đảng.

Đã có nhiều tiếng nói, thậm chí trong hàng ngũ lãnh đạo của đảng Lega Nord, cũng đang đòi hạ bệ "vú già", ít nhất là phải từ chức khỏi ghế "phó chủ tịch thượng viện".

Vú già

Xét về mặt pháp lý mà nói, Rosy Mauro chưa bị truy tố, mọi chuyện hiện nay vẫn còn đang trong vòng điều tra của tòa án, và tât cả chỉ điều dựa lên các lời khai của một số nhân chứng và trên các cú điện thoại bị công an  nghe lén. Do đó, chẳng ai hiểu vì lý do gì mà Rosy Mauro phải từ chức ? 

Thực ra, cũng giống như thời của Từ Hy Thái Hậu, thời của Giang Thanh hay của Trần Lệ Xuân: các triều đại muốn "gỡ tội" cho "đế vương" (trong trường hợp hiện nay là Umberto Bossi) nên đang ra sức tạo ra một "mụ đàn bà để đem tế thần". Nếu tất cả trách nhiệm đều do người đàn bà gây ra, thì "đế vương" chỉ phải chịu cái tội "ngu vì đàn bà" chứ không phải phạm các tội như biển thủ, lạm quyền ... Tội ngu vì đàn bà thì chẳng tòa án nào có thế kết tội được. Còn những tội khác thì hiến pháp có ghi rõ rành rành.

Vã lại, các lãnh đạo của đảng Lega Nord đang tìm đủ mọi cách để đổ hết trách nhiệm lên đầu cái "gia đình trị" .... cứ làm như trong mấy chục năm qua, nằm trong cương vị lãnh đạo họ chẳng hề biết những sự kiện tham ô, lạm quyền ? Hóa ra toàn bộ lãnh đạo đảng Lega Nord vừa ngu vừa mù với một thủ lĩnh bị đàn bà không chế ? 

Một đảng như đảng Lega Nord tự xưng là "vừa tinh (khiết) vừa cứng" (puro e duro) ... Cứng thế mà lại bị đàn bà khống chế hay sao ?

Thực ra chỉ là những màn hèn hạ của đám đàn ông, mỗi khi gặp khó khăn thì họ lẫn trốn trách nhiệm bằng cách đổ lên đầu những người đàn bà đã từng làm "vợ, nhân tình, thư ký, vú em" cho họ.

Roma, 10/04/2012
Huê Đăng

La caduta degli Dei - Khi các thiên thần sụp đổ (*)

4 tháng sau khi “đại đế” Silvio Berlusconi phải “đi lùi một bước” thì bây giờ đến phiên “thủ lĩnh tối cao” (leader maximo) Umberto Bossi phải từ chức. Các con cờ lần lượt gục ngã giống như một dãi quân cờ Domino.

Các "thiên thần" của cánh hữu ở Ý, những nhân vật mà mới ngày hôm qua còn chễm chệ trên ngai vị của cơ chế nhà nước, không phải để quản lý một nhà nước pháp quyền, mà để ra tay bòn rút một đất nước, hôm nay rơi rụng như lá mùa thu.

Nếu 4 tháng trước, trong cảnh dầu sôi lửa bỏng của nguy cơ vỡ nợ nhà nước Ý và khả năng phá sản cả hệ thống đồng tiền Euro của cả Châu Âu, sự bất tài và thái độ thụ động của Berlusconi đã khiến Châu Âu phải áp lực lên nước Ý và sau cùng Berlusconi phải chấp nhận từ chức ... “như là một hành động lấy trách nhiệm đối với đất nước”, thể theo tuyên bố vớt vác của chính Berlusconi trước báo chí. Thì hôm nay những phanh phui về vụ xì-căn-đan lạm dụng công quỹ để tiêu xài riêng tư cho gia đình và bè phái đã nhận chìm “thủ lĩnh” Umberto Bossi, và lần này, cũng y hệt như kịch bản của Berlusconi, Bossi cũng từ chức vì ... “có trách nhiệm phải gìn giữ đoàn kết cho Lega Nord”.

Chỉ trong vòng hơn 4 tháng cả cái nền Đệ II Cộng Hòa đã trên đường ra nghĩa địa.

Với cảnh hạ bệ của B&B (Berlusconi và Bossi) công luận sẽ không còn phải tiếp tục chứng kiến cái mô hình chính trị hữu khuynh “hiện thực” và cực đoan trong những màn “khua chiên múa trống” như hai thập niên qua.

Trong thời Đệ II Cộng Hòa Ý thì Lega Nord là đảng chính trị “lâu đời” nhất, được sinh ra trong khi nền Đệ I Cộng Hòa đang cáo chung, đã “vượt cạn” và lớn lên trong cơn bão táp của chiến dịch chống tham nhũng “bàn tay sạch”, một chiến dịch đã thay hình đổi dạng cả nền địa chính của Ý. Ngay sau khi bão tố vừa ngưng, Lega đã nhanh chóng liên minh với Berlusconi, tuy là một nhân vật tuy vốn là con đẻ hợp pháp của nền Đệ I Cộng Hòa và đã từng núp dưới ô dù của các triều đại thời ấy, nhưng cũng đã nhanh chóng “thay cờ đổi mão” để nhảy qua xác chết của Đệ I Cộng Hòa và chiếm ngôi kế vị với lá bài “bình mới ... rượu cũ”.

Trừ khoảng gián đoạn ngắn năm 1994 khi Bossi “hờn dỗi” chửi bới “tay Berlusconi là Mafia” với “bầy heo phát-xít” (ý nói đến “tàn dư” phát xít của Fini, lúc ấy đang là một trong những đồng minh của Berlusconi), liên minh cộng sinh (symbiosis) giữa Berlusconi và Bossi ngày qua ngày tháng qua tháng đã “keo sơn bền chặt” trên nền tảng của “đôi bên cùng có lợi” và dựa trên một thứ bản năng ý thức hệ thực dụng, và đã nặn ra một “cánh hữu hiện thực”. Một mô hình chính trị hữu khuynh phi-chính trị (antipolitica) trước đó chưa từng thấy trong các tảng văn hóa nhà nước Tây phương: một mớ xào trộn thập cẩm của chủ nghĩa mị dân của thế lực kinh tế tài chánh (Berlusconi) cộng với khái niệm “liên bang” kịch cởm kiểu “thùng rổng kêu to” (Bossi) , pha thêm món “tôn sùng lãnh tụ” kiểu Bắc Hàn, rồi đem lên sân khấu với những màn “tung hô vạn tuế” trên bệ xe (predellino) (Berlusconi) hoặc trong đám khăn cờ màu xanh lá cây phất phới trên những đồng ruộng của vùng đồng bằng sông Po (Bossi), với đám quần chúng bị kích thích cực điểm với những món từ “miễn thuế” đến “liên bang tự trị”, từ “đánh đổ nền công lý của các tên thẩm phán cộng sản”  đến “ly khai”, thậm chí đến cả tư duy “bài ngoại”.

Cộng sinh

Nếu Berlusconi đã trực tiếp nhảy ra làm chính trị ... chỉ vì ô dù chính trị trước đây của hắn cũng đã tan theo mây khói trên đóng tro tàn của nền Đệ I Cộng Hòa, thì Bossi đã nhanh chóng lợi dụng thời buổi nhiểu nhương với cảnh “về chiều” của một đẳng cấp chính trị trong bối cảnh của nước Ý lúc đó, Bossi tự coi mình như là một “quan toàn quyền” của một nước thực dân coi nước Ý như là một “thuộc địa” cần phải ra sức bóc lột: y chửi bới nhà nước Ý trong khi đang chễm chệ trên những chiếc xe sang trọng mang biển số nhà nước Ý, y thẳng tay xúc phạm đến lá cờ của nước Ý trong khi y đang ăn lương Bộ trưởng của nước Ý, y chẳng ngần ngại lăng mạ hiến pháp Ý ngay sau khi y đã tuyên thệ trung thành với hiến pháp Ý để ngồi vào ghế Bộ trưởng. Nếu đối đa số công luận, nhất là công luận quốc tế, tất cả lời ăn tiếng nói của Bossi đều là kỳ quái và không có một lô-gích nào cả. Nhưng thực ra cung cách hành xử của Bossi đều tuân theo một lô-gích rất hiện thực: vì không đẻ ra nổi một đường lối chính trị, không có nổi trong đầu một tư duy, không có khả năng bàn thảo nghiêm chỉnh .... nên Bossi chỉ còn lại lá bài “ăn tục nói tỉu” chửi bới từ trên xuống dưới để kích động cử tri và gây mầm sống cho Lega Nord. Cứ tưởng tượng một Bossi không chửi thề, không văng tục, không múa tay múa chân .... thì chỉ còn là một ... “tượng đá trăm năm”. Tượng đá trăm năm thì làm sao mà câu phiếu được ?

Umberto Bossi với một trong những cách diễn đạt tiêu biểu của hắn

Lịch sử lúc nào cũng có những trớ triêu.  Một Berlusconi với đầy nợ nần công lý và suốt hai thập niên đã không làm gì khác hơn là mở một cuộc thánh chiến một mất một còn với ngành tư pháp ... thế mà nguyên nhân khiến y bị hạ bệ không phải đến từ công lý mà lại là do “khủng hoảng kinh tế”.

Một Bossi, cùng với câu thần chú “chống hủ hóa sa đọa”, trong mấy chục năm đã chửi bới cái “Roma đầu trộm đuôi cướp” (Roma ladrona) và cái “nhà nước chỉ biết vơ vét”, để rồi hôm nay chính Bossi bị  hạ bệ vì chính đảng Lega Nord đã ngộ ra rằng dân “đầu trộm đuôi cướp” lại hiện hữu ngay trong nhà, thậm chí lại là nhà của Bossi. Và “vơ vét” lại chính là vơ vét ngay trong cơ sở của Lega, vơ vét đồng tiền do chính người dân đóng góp.

Dù là hai nhân vật khác biệt nhau về đẳng cấp xã hội cũng như về cung cách hành xử, nhưng cả Berlusconi và Bossi lại có những điểm tương đồng đên độ gây ngạc nhiên: cả hai đều áp dụng lá bài mị dân để cai trị, cả hai đều chọn lựa cận thần không phải dựa trên khả năng chuyên môn hay kinh nghiệm, mà tất cả chỉ dựa trên quan hệ “chúa-tôi”, bè phái và gia đình hoặc tin tưởng lẫn nhau. Trong suốt mấy chục năm hoạt động, cả hai đảng của Berlusconi và Bossi đều không hề có những tổ chức đại hội bầu bán lãnh đạo một cách minh bạch, mà tất cả các nhân vật lãnh đạo trong hai đảng đều do “bề trên” chỉ định. Có lẽ đây là nguyên nhân của sự sụp đổ mô hình “cánh hữu hiện thực”: vì không có khả năng đào tạo lãnh đạo, nên trong suốt hai thập niên qua, cả Berlusconi lẫn Bossi đều không đủ sức đương đầu với quá trình “kế vị” lãnh đạo. Kết quả là sau hai thập niên cầm quyền, cả hai đảng đều đang phải đối đầu một cách vất vả vấn đề “kế vị”. Thậm chí có khả năng là cả hai đảng của Berlusconi và Bossi sẽ bị chia rẽ sâu sắc vì những đấu đá nội bộ.

Điều đáng nực cười là chỉ trong vòng mấy tháng, kể từ khi bắt đầu nổ ra vụ biển thủ công quỹ hàng mấy chục triệu của Luigi Lusi (tháng 2/2012), thủ quỹ của cái đảng (không còn hiện hữu) Hoa Cúc, rồi đến biển thủ công quỷ của Francesco Belsito, thủ quỹ của Lega Nord, bổng dưng cả Quốc Hội Ý “phát giác” ra rằng cái luật “hoàn trả chi phí tranh cử” (rimborso elettorale) không ổn. Bổng dưng toàn bộ đẳng cấp chính trị ngộ ra rằng với cái luật này thì khả năng biển thủ rất cao.

Theo thống kê thì thì từ năm 1994 đến cuộc bầu cử Quốc hội lần chót năm 2008, nhà nước đã phải trao 2,5 tỉ Euro cho các đảng dưới danh nghĩa “hoàn trả chi phí tranh cử”, trong khi các kê khai chi phí tranh của các đảng chỉ lên đến 579 triệu Euro. Phần khác biệt giữa 2,5 tỉ và 579 triệu ... được các đảng coi như là “tiền riêng” của đảng, các đảng có toàn quyền xử dụng ... dù rằng tiền đó là tiền do người dân đóng góp. 

Roma, 07/04/2012

Huê Đăng

(*) "La caduta degli Dei" (1969) là tựa đề của một cuốn phim nỗi tiếng của Luchino Visconti.

Thà sống mòn còn hơn toi mạng !!!

“Meglio tirare a campare che tirare le cuoia”.

Câu này được Giulio Andreotti nói vào năm 1991, thời đó y đang là Thủ tướng nước Ý (lần thứ tư), và trong một buổi thảo luận của đảng Dân Chủ Thiên Chúa Giáo ở thành phố Foligno (miền Trung Ý, vùng Umbria) bị một đối thủ chính trị ngay trong trong nội bộ Đảng là Ciriaco De Mita (cách hai năm trước đó đã bị Andreotti hất ra khỏi ghế Thủ Tướng) phê phán về sự tê liệt của Chính phủ lúc đó và chỉ trích Andreotti là tham quyền cố vị chỉ biết “tirare a campare”, và ngay lập tức Andreotti đã trả lời rằng “meglio tirare a campare che tirare le cuoia”. Tức là De Mita chỉ trích rằng chính phủ của Andreotti chỉ biết “sống mòn” (tức là sống cầm chừng để ôm ghế Thủ tướng), và Andreotti đã trả lời rằng “thà sống mòn còn hơn toi mạng”.

Thực ra dịch như thế cũng chỉ là dịch nghĩa bóng một cách thoát ý, chứ câu chữ bằng tiếng Ý còn hay hơn thế. Hay hơn vì không phải chỉ có nội dung “sống mòn còn hơn toi mạng”, mà còn là cách chơi chữ bằng tiếng Ý. Cả vế đầu và vế sau đều dùng động từ “tirare”, nhưng nghĩa của hai động từ trên mang ý nghĩa khác nhau, dù rằng đều là chữ “tirare”.

Tiếng Ý, động từ “tirare” có nghĩa là lôi kéo.

Nhưng khi nói “tirare a campare” thì lại có nghĩa là “lê lết để sống qua ngày”, tức là “sống mòn”.

Còn vế thứ hai thì dùng động từ “tirare” trong câu “tirare le cuoia”, theo nghĩa đen là “kéo căng da”, nghĩa bóng là “chết”, là “toi mạng”, vì người ta cho rằng khi chết thì da của người chết sẽ bị căng kéo (có thể hiểu theo người Việt nói là xác chết bị cứng đơ ra).

Thành ra cách chơi chữ trong câu nói của Andreotti là dùng hai lần động từ “tirare” nhưng để ám chỉ hai thái độ:  thà "sống mòn" còn hơn "toi mạng”, và khi dịch nghĩa bóng ra tiếng Việt thì cái hay của cách chơi chữ không còn.

Câu nói bất hủ trên của Andreotti lại được báo chí Ý mấy hôm nay đăng tải liên tục, chẳng qua vì khi ở Seoul, thủ đô Hàn Quốc để dự cuộc họp Thượng đỉnh quốc tế về an ninh hạt nhân, thủ tướng kỹ trị Mario Monti, để đáp lại những áp lực của các đảng Dân Chủ và của công đoàn yêu cầu chính phủ phải thay đổi đề luật cải tổ thị trường lao động, đã tuyên bố “nhỏ nhẹ” rằng: “nếu đất nước (ý nói các lực lượng chính trị) chưa sẳn sàng để cải tổ thị trường lao động thì chính phủ của Mario Monti có thể từ chức, bởi vì mong muốn, và tham vọng, của chính phủ Mario Monti là thực hiện được những công trình lớn lao có giá trị cho đất nước ... chứ không phải là một chính phủ chỉ biết “sống mòn còn hơn toi mạng”.

Chính phủ kỹ trị thì chắc là sẽ không sống mòn .... nhưng chỉ e rằng dân Ý trong những năm sắp tới sẽ phải ... sống mòn. Sống mòn lúc ấy sẽ không phải là một chọn lựa như Andreotti đã chọn thay vì "toi mạng" năm 1991, mà dân Ý sẽ sống mòn ... vì không còn cách nào khác nếu nền kinh tế Ý cứ tiếp tục trì thoái và các lực lượng chính trị Ý cứ tiếp tục đấu đá để chạy theo các biểu tượng ý thức hệ.

Roma, 29/03/2012

Huê Đăng

Thánh chiến về luật lao động 18 ở Ý

Mấy tuần nay ở Ý nổ ra một cuộc tranh hùng giữa chính phủ và công đoàn về các đề luật cải tổ lại thì trường lao động, nhất là cuộc thánh chiến một mất một còn trên điều luật lao động 18.

Đang đắng đo nặn óc tính "post" một bài bình loạn về chuyện này .... thì sáng nay 25/03/2012 trên tờ nhật báo "la Repubblica" có đăng bài xã luận của nhà báo kỳ cựu Eugenio Scalfari mang tựa đề "Governo e sindato uniti nell'errore" (Chính phủ và công đoàn cùng nhau mắc lỗi), thấy hay quá, nên không viết nữa mà chuyển ngữ bài này vậy (có thêm mấy câu bình loạn của người dịch ở cuối bài)

Governo e sindacato
uniti nell'errore

di EUGENIO SCALFARI
http://www.repubblica.it/politica/2012/03/25/news/governo_e_sindacato_uniti_nell_errore-32158824/?ref=HRER2-1 

Tổng thống Giorgio Napolitano, để diển tả một cách chính xác các quan điểm của chính phủ và của công đoàn về “điều luật lao động số 18”, đã nói; đó là hai biểu tượng trái nghịch nhau (simbolismi contrapposti). Báo chí, trong suốt cả tháng nay, cũng đã viết về hiện tượng này: kể từ khi hai biểu tượng nói trên đã chế ngự toàn bộ các mạng truyền thông, công luận không ngớt bàn tán về nó, và đã nổ ra tong suốt  quá trình tranh luận chính trị trong thời gian gần đây.

(Điều luật lao động 18 ở Ý: cấm sa thải lao động nếu không có lý do chánh đánh. Lý do chánh đáng có nghĩa là chẳng hạn như người lao động vi phạm quy tắc lao động, hoặc ăn trộm ăn cắp, hoặc có những hành vi chống phá lại hảng xưởng. Chủ yếu của điều 18 là để tránh hảng xưởng tự do sa thải nhân công khi gặp khó khăn về kinh tế hay tài chánh – chú thích của người dịch)

Biểu tượng có vai trò mô tả một cách đơn giản tối đa một sự thật nào đó. Mà mỗi sự thật đều chỉ có giá trị tương đối, bởi vì sự thật nào cũng được hiểu tùy theo lăng kính của người nhìn và tùy theo hoàn cảnh sống của mỗi chúng ta, và do đó các quá trình đơn giản hóa rồi đều không tránh khỏi việc đẻ ra những vị trí trái nghịch nhau một cách sâu sắc: một luận điểm được đưa ra rồi sẽ có ngay một luận điểm phản biện. Kết quả của những cuộc tranh luận như thế thì thông thường, trong trường hợp tối ưu, là đưa đến một “luận điểm tổng hợp” (mà trong ngôn từ chính trị người ta gọi là “thỏa hiệp” (compromesso)), hoặc trong trường hợp tồi tệ nhất là đưa đến những cuộc xung đột.

Do đó rất là nguy hiểm khi mọi chuyện đều chỉ dựa trên các biểu tượng. Chính các vị thế đối nghịch nhau một cách thảm hại đã đẻ ra những màn chiến tranh tàn khốc: năm 1914 việc ám sát người thừa kế của dòng dỏi Asburgo (ám sát Hoàng tử Francesco Ferdinando, người thừa kế của đế chế Áo-Hung, tại Sarajevo, thủ đô của Serbia) đã châm ngòi nổ cho Đệ I thế chiến đã gây tử vong cho 10 triệu nhân mạng. Năm 1939 ngòi nổ của cuộc Đệ II thế chiến là thành phố Danzica (Đức tấn công Ba Lan) và con số tử vong là 30 triệu, chưa kể đến con số thiệt mạng do nạn diệt chủng Shoah (chính sách chống người Do Thái của Đức Quốc Xã) gây ra.

May mắn là ngày hôm nay sự kiện tương phản của các biểu tượng đương thời không có người chết lẫn người thương tật, nhưng, trong trường hợp không đi đến được một thỏa hiệp nào đó giữa hai vị trí đối nghịch nhau, nó sẽ đẻ ra một sự biến động xã hội và chính trị cực kỳ to tát: chính phủ Monti có thể ngã, đảng Dân Chủ (Partito Democratico) có thể chịu cảnh “chia năm xẻ bảy” và cánh tả của xã hội Ý có thể đi đến “dẹp tiệm”, chỉ số “spread” có thể tăng trở lại lên đến mức độ bất kham với những hệ lụy đen tối cho toàn bộ Châu Âu. Và tất cả kịch bản bi thảm này ... chỉ vì hai vị thế đối nghịch nhau muốn chứng minh cho thiên hạ thấy, xin lỗi giọng văn lỗ mãng nhưng cũng cực kỳ súc tích, “của ai bự hơn”.

Thực tế cho thấy là “điều luật 18” hầu như chẳng có mấy ảnh hưởng đến môi trường lao động. Con số những vụ thưa kiện dựa trên luật 18 để giữ công ăn việc làm cho người lao động, theo thống kê của khoảng 10 năm trở lại đây, trên dưới khoảng một vài ngàn, và nhất là điều luật 18 này hoàn toàn không có một ảnh hưởng gì trong quá trình tăng trưởng nền kinh tế sản xuất hàng hàng hóa (khác với nền kinh tế tài chánh) và cũng chẳng có tác hại gì đến các cấu trúc cơ bản của nền kinh tế. Mặc dù có sự hiện diện của điều luật 18 nhưng những chỉ số kinh tế như lợi tức kinh doanh, mức lương, doanh số xuất khẩu, khả năng mua sắm ... trồi sụt hoàn toàn do tác động của những nguyên nhân khác. Còn nếu muốn nói đến việc bảo vệ giới lao động tránh sa thải không có lý do chánh đáng ... thì cũng đã có những đạo luật trước đạo luật 18.

Những lý do khiến Thủ tướng Monti phải “đụng” đến luật 18 trong chính sách cải tổ thị trường lao động cũng rất rõ: thị trường muốn thấy nhà nước Ý có một dấu hiệu đảm bảo sự cáo chung của quyền phủ quyết của công đoàn, có nghĩa là sự cáo chung của mô hình “hòa đàm” (concertazione) giữa các lực lượng kinh tế và chính trị trong xã hội: giữa hiệp hội doanh nhân với công đoàn với sự có mặt của chính phủ. Nhưng ai bảo đảm rằng đấy là yêu cầu thật sự đến từ thị trường ? Thị trường không phải là một “pháp nhân” duy nhất, mà là một tổng thể của nhiều “pháp nhân”, mà mỗi “pháp nhân” là một đại diện cho một giới kinh tế nào đó với cách nhìn và cách đánh giá kinh tế với những nét đặc thù riêng biệt. Điều mà người ta tự hỏi là điều gì sẽ xẩy ra khi những hệ lụy của việc thay đổi điều 18 này sẽ tạo ra những biến động lớn trong xã hội.

Cho đến nay thì “mặt trận” NO-TAV (phong trào dân sự chống lại việc xây tuyến đường xe lửa cao tốc nối Torino với Lyon của Pháp) đã “hút” hết tất cả những bực dọc tức giận của xã hội gây ra bởi những chính sách hy sinh thắt lưng buộc bụng của các điều luật “cứu quốc” (salva Italia). Nhưng NO-TAV là một “mặt trận” với nhiều giới hạn mang tính chất địa phương cục bộ để có thể trở thành một mặt trận quốc gia trải dài từ Torino ra đến Palermo. Nhưng nếu lá cờ của mặt trận NO-TAV biến tướng từ “chống xe lửa cao tốc” thành “chống sa thải thợ thuyền” trong thời buổi kinh tế trì trệ ... thì cũng có nghĩa là nền hòa bình trong xã hội cũng có thể bị đảo lộn và cũng rất có thể đó là lý do khiến thị trường sẽ đánh giá xấu khả năng tăng trưởng của nền kinh tế Ý.

Vã lại điều 1 của hiến pháp Ý đã chẳng khẳng định rằng “Cộng Hòa Ý dựa trên lao động” ? Chẳng lẽ điều này chỉ  là điều khoảng “lấy lệ” ? Hoặc chính là điều khoảng cơ sở mà các nhà lập pháp (Quốc Hội) phải lấy đó làm lề ?

Cũng nên nhắc lại rằng chính tờ “la Repubblica”, và riêng bản thân tôi, đã là những lực lượng khởi xướng cho sự ra đời của chính phủ Monti và ủng hộ chính phủ này trong chính sách cải tổ lại thị trường lao động, cải tổ mà theo cách đánh giá của chúng tôi là có giá trị trong hầu hết phần lớn của dự luật: chống lại mô hình lao động bất ổn định, mở rộng các biện pháp bảo vệ đến các tình trạng thất nghiệp, thúc đẩy khuyến khích áp dụng các hợp đồng lao động vô thời hạn, linh động để thúc  đẩy khả năng tạo công ăn việc làm cũng như để đối phó trong trường hợp mất công ăn việc làm. Chỉ vì để bảo vệ một biểu tượng không có giá trị sâu rộng mà đánh đổ cả một loạt chính sách cải tổ với những ưu điểm như vừa kể trên có nghĩa là mắc phải một lỗi lầm chính trị rất lớn. Và với một chính phủ không phải chỉ đơn thuần là kỹ trị - như nhiều người, thậm chí đến cả Monti, đã sai lầm khi cứ nhắc đi nhắc lại cái chi tiết “kỹ trị” – mà là một chính phủ chính trị một trăm phần trăm, thì sai lầm chính trị nếu có lại càng thêm nặng.

Dĩ nhiên là Quốc hội sẽ có mọi quyết định tối hậu và chính các lực lượng chính trị sẽ có trách nhiệm điều chỉnh lại những sai lầm xuyên qua quá trình sửa đổi lại các điều khoảng nhầm thay đổi luật 18. Các lực lượng chính trị đang ủng hộ chính phủ Monti liệu có đủ khả năng tiến đến những đồng thuận về vấn đề 18 này hay không ?

Chỉ nói đến thái độ và vị trí của chính phủ trong chuyện này là chưa đủ. Đến đây cũng cần phải nói đến thái độ và vị trí của công đoàn CGIL, bởi vì chính CGIL cũng đang đấu tranh để bảo vệ một biểu tượng “có tiếng hơn là có miếng”.

(CGIL là công đoàn lớn nhất ở Ý, hai công đoàn khác là CISL và UIL – Chú thích của người dịch)

Ai cũng biết là bà Susana Camusso (Tổng thư ký CGIL) cần phải chung sống với FIOM (Công đoàn của các thợ thuyền lao động trong các cơ sở sản xuất kỹ thuật), CGIL cũng như FIOM, công đoàn nào cũng vấn đề nội bộ cũng như đến từ bên ngoài. Nhưng nếu phải đưa cả đất nước vào một cuộc thánh chiến một mất một còn chỉ vì một biểu tượng ... thì đất nước có thể sẽ phải đối đầu với những hậu quả bất hạnh. Bà Camusso phải có khả năng đưa ra những sáng kiến để có thể tiến đến một thỏa hiệp cho công đoàn. Chẳng hạn như Camusso có thể chấp nhận đề nghị áp dụng mô hình của Đức về việc sa thải lao động với lý do kinh tế hay không ? Một vài bộ trưởng trong chính phủ Monti bảo rằng họ đã có đưa đề nghị này cho công đoàn CGIL, và phía bà Camusso cũng đã có phản hồi tích cực. Và nếu tin đồn trên là đúng, bà Camusso phải có can đảm nói chính thức trước công chúng, và chỉ có như thế mới có nghĩa là giúp cho những ai muốn tiến đến một giải pháp tổng thể hài hòa giữa hai biểu tượng đối nghịch nhau và để cứu lấy những ưu điểm của toàn bộ chính sách cải tổ thị trường lao động. Nhưng cho đến nay, theo các thông tin mà người ta có trong tay, thì bà Camusso vẫn còn khăng khăng tuyên bố rằng điều luật 18 là bất khả xâm phạm. Nhưng đối với chúng tôi (tờ “la Repubblica”) trên đời chẳng có giá trị gì có thể gọi là “bất biến”. Chẳng hạn như Tòa thánh có toàn quyền răn đe giáo dân về việc tôn trọng những chân lý bất khả xâm phạm của Nhà thờ, nhưng nếu Tòa thánh nằng nặc đòi biến những chân lý tôn giáo ấy thành luật pháp của một Nhà nước .. thì không được. Ở đời không có giá trị gì là bất khả xâm phạm trừ những chân lý về “pháp quyền”, về “đạo đức ứng xử trong xã hội”, và về “bình đẳng trước pháp luật”.

Trong lãnh vực lao động chỉ có quyền được đại diện cho người lao động trong cơ sở sản xuất là bất khả xâm phạm (tức là quyền hoạt động công đoàn trong các nhà máy).

Điều luật 18 chắc chắn là một thành tích lớn cho giới lao động, nhưng áp dụng điều luật 18 theo cách thức nào, mô hình nào ... thì không phải là bất biến.

Cách đây không lâu tôi (E. Scalfari) đã có một trận khẩu chiến với bà Camusso: lần đó tôi nhắc đến một buổi nói chuyện với Luciano Lama (1921-1996 - Tổng thư ký CGIL từ 1970 đến 1986) vào năm 1984 (trong đó Lama đã có những tuyên bố về một thị trường lao động phải uyển chuyển thay đổi để đương đầu với những thách thức mới trong thời buổi kinh tế toàn cầu hóa – chú thích của người dịch) ... và bà Camusso đã có phản ứng bực bội. Cũng cần nhắc lại quan điểm và vị trí thời đó của Luciano Lama, cũng như của Carniti, của Benvenuto, của Trentin. Đấy là những lãnh đạo lịch sử của phong trào công đoàn ở Ý, sau thế hệ của Bruno Buozzi và Di Vittorio (thế hệ đầu của công đoàn Ý). Mục tiêu lớn của những lãnh đạo lịch sử này không phải chỉ là tranh đấu quyền lợi cho giới lao động ... mà chủ yếu là phải nâng giai cấp thợ thuyền lao động trở thành giai cấp toàn bộ của xã hội. Và để đoạt được mục tiêu nói trên chỉ có con đường duy nhất là biến giai cấp lao động trở thành giai cấp đầu tàu gồng gánh trên vai tất cả những tranh đấu vì quyền lợi chung cho cả đất nước và để lùi lại một bước tất cả những quyền lợi cục bộ riêng của giới lao động thợ thuyền.

Tất cả các lãnh đạo lịch sử công đoàn nói trên đã xứng đáng lưu danh hậu thế. Nhưng còn những lãnh đạo công đoàn hôm nay cứ khăng khăng ôm lấy điều luật 18 ... thì e rằng khó mà lưu danh cho hậu thế.

Nếu như theo thống kê đã kể ở trên, các trường hợp kiện tụng về lao động dựa theo điều luật 18 chỉ đếm trên đầu ngón tay, thì thống kê này có giá trị cho cả chính phủ lẫn công đoàn, giá trị cho bà Bộ trưởng lao động Elsa Fornero cũng như cho bà Tổng thư ký công đoàn CGIL. Cả hai nhân vật chánh trong cuộc tranh hùng về cải tổ thị trường lao động đều đang sai lầm và sẽ phải gánh chịu những trách nhiệm nặng nề. Đề nghị hai bà chịu khó đắn đo suy nghĩ lại trước khi quá trễ. Đề nghị cả Thủ tướng và các Bộ trưởng trong Hội đồng chánh phủ cũng nên có những đắn đo suy xét. Một vài bộ trưởng cũng đã bắt đầu có những “ý tưởng” trong kỳ họp chính phủ hôm thứ sáu vừa qua. Điều này cũng đã là những hồi chuông cảnh báo đáng giá.

Yêu cầu những Di Pietro, những Vendola, những Diliberto suy nghĩ .... chỉ là chuyện công cóc. Mấy chính khách đó không thấy gì quá khỏi “lũy tre làng”. Nhưng còn đối với các lực lượng chính trị nằm trong phe đa số “lập dị” người ta cũng có quyền yêu cầu suy xét một cách cẩn trọng những gì sẽ xẩy ra trong Quốc hội nay mai.

Pier Luigi Bersani, Tổng thư ký đảng Dân Chủ, sẽ đề nghị mô hình của Đức áp dụng quyền sa thải lao động vì lý do kinh tế. Theo mô hình Đức thì trước hết giữa phía chủ nhân và công đoàn sẽ có những đề nghị hiệp thương để giải quyết vấn đề. Trong trường hợp hiệp thương thất bại (theo thống kê thì những hiệp thương thất bại chiếm khoảng 11% trong các vụ sa thải) thì vụ việc sẽ được đưa ra tòa án lao động, ở đó tòa án hoặc quyết định hủy bỏ lệnh sa thải (nhân công được thu hồi lại) hoặc quyết định áp dụng sa thải có đền bù xứng đáng.

Về mô hình Đức thì đảng Dân Chủ khá nhất trí. Thậm chí đến Squinzi, tân Chủ tịch của Hiệp hội doanh nhân Ý (Confindustria), cũng có vẻ đồng thuận với mô hình này.

Ẩn số còn lại là đảng Tự Do (Partito della Libertà của Berlusconi) hay ít nhất cũng là một bộ phận dân biểu Quốc hội thuộc đảng này. Chưa biết đảng Tự Do sẽ có quyết định ra sao ở Quốc Hội. 

Điều tiên quyết là chính phủ nên tránh giải pháp “bỏ phiếu tín nhiệm” (voto di fiducia – trong trường hợp này chính phủ gián tiếp áp lực tất cả các dân biểu Quốc hội của phe đa số phải bỏ phiếu cho chính phủ, vì nếu không đủ phiếu thông qua thì chính phủ sẽ bị giải tán).

“Canh bạc” trong ván này là sự gắn kết chung sống hòa bình trong xã hội. Những trường phái cải cách thì đang ra sức bảo vệ canh bạc. Cầu mong trường phái này sẽ thắng, rằng những đề luật cải tổ thị trường lao động sẽ được thông qua, một cải tổ mà chính phủ cho rằng là tiền đề để phát triển kinh tế và tăng công ăn việc làm, đấy cũng là mơ ước chung của tất cả mọi người.

Eugenio Scalfari

(la Repubblica 25/03/2012)

Bình loạn của người dịch: Nước lên thì thuyền mới chạy, nước ròng mà cứ nằng nặc đòi lên thuyền thì cũng chẳng đi đến đâu. Kinh tế có phát triển thì bảo vệ hay không bảo vệ lao động công ăn việc làm vẫn có. Kinh tế trì trệ thì luật bảo vệ lao động cũng chẳng bảo về được ai, vì có công ăn việc làm đâu mà bảo vệ ?

Bửa nay mùng 8 tháng 3 ....

Lên mạng hỏi cụ “Gú-gờ” thì cụ bảo rằng Ngày Phụ Nữ Quốc Tế mùng 8 tháng 3 được Liên Hiệp Quốc chính thức hóa năm 1977.

http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF

Nhưng trên thực tế Ngày Phụ Nữ Quốc Tế, đã được tổ chức  ở Mỹ lần đầu năm 1090, dù rằng không đúng ngày mùng 8 tháng 3, rồi sau đó bắt đầu từ năm 1911 một số ở Châu Âu. Riêng ở Ý thì từ năm 1922.

Tôi không biết rõ ở Việt Nam ngày lễ Phụ Nữ Quốc Tế bắt đầu từ năm nào. Có một điều tôi nhớ rất rõ là cho đến đầu thập niên 70, lúc còn ở miền Nam, tôi không hề nghe nói đến ngày “mùng 8 tháng 3”. Mãi cho đến khi đặt chân lên nước Ý năm 1971 tôi mới biết ngày “mùng 8 tháng 3”.

Mùng 8 tháng 3 ở Châu Âu vào những thập niên 20 của thế kỷ trước

Suốt thập niên 70 là thời điểm cao trào của các lực lượng chính trị xã hội tiến bộ ở Tây Âu, và cũng trong thời gian này phong trào đấu tranh nữ quyền (feminismo) đang ở thời kỳ “cực thịnh”. Ở Ý đấy là những năm “thánh chiến” để đòi quyền ly dị, quyền tự quyết của phụ nữ, luật bảo vệ quyền phá thai ....  Trong những năm ấy, ngày mùng 8 tháng 3 mang một bầu không khí “chị em hừng hực xuống đường đấu tranh”, các lực lượng chính trị cánh tả tổ chức mít tinh khắp nơi ..

Bích chương của phong trào đấu tranh nữ quyền vào những thập niên 70 của thế kỷ trước.

Mấy năm gần đây, có cảm giác là "mùng 8 tháng 3" đã trở thành một "thương hiệu" và ngày này đã “biến tướng” thành một thứ lễ thương mãi ... như trăm ngàn lễ lộc kiểu “ngày tình yêu” (S.Valentino), “ngày của mẹ”, “ngày của cha”, “lễ hóa trang”. 

Mấy chục năm về trước, ngày mùng 8 tháng 3 chỉ tặng cho nhau nhánh hoa mimosa là đủ. Và thời ấy cũng chỉ có những “anh chàng cánh tả” mới đi tìm nhánh hoa mimosa tặng cho các chị em. Bây giờ trước ngày mùng 8 tháng 3 cả tuần các tiệm bánh, tiệm tạp hóa, tiệm bán mỹ phẩm, tiệm bán quà lưu niệm ... đã trưng bày nhan nhản bánh kẹo có hình dạng hoa mimosa, thiệp có hình mimosa, quà tặng có dạng mimosa .... rồi các chương trình khuyến mãi ... mua một tặng hai nhân ngày mùng 8 tháng 3. Các hàng quán ăn uống cũng trương bản .... thực đơn dành cho chị em ngày này ....

Sáng nay mùng 8 tháng 3 năm 2012 chẳng thấy có cuộc mít tinh nào cả. Chỉ có một buổi lễ trọng thể được tổ chức ở dinh Tổng Thống ở Roma với sự hiện diện của đầy đủ “thân hào nhân sĩ phụ nữ” ở mọi ban ngành nhà nước và đoàn thể.

Sáng nay mùng 8 tháng 3 đi ngang các ngã tư lại thấy các anh chàng nhà nghèo  nhập cư người nước ngoài đứng bán những bó hoa mimosa. Đấy là những người nhập cư đến từ những vùng đất nghèo đói, đôi khi lại có thêm chiến tranh, bán hết cơ ngơi ruộng vườn để đến  “vùng đất hứa” Châu Âu với niềm hy vọng mong manh là sẽ “đổi đời”. Họ đến từ những vùng đất nghèo nàn khó khăn và nhất là nhân quyền không hề được tôn trọng, nơi mà người phụ nữ là những nạn nhân gánh chịu nhiều nhất hậu quả của chiến tranh, diệt chũng, bạo lực, đói kém, bệnh tật, lạc hậu. Nơi mà quan hệ trọng nam khinh nữ vẫn còn là kim chỉ nam của các lề lối cư xử trong xã hội, thậm chí còn là cơ sở của luật pháp nhà nước ...

Không biết những anh chàng nhập cư đứng bán hoa mimosa sáng nay nghĩ gì về cái “tục lệ mùng 8 tháng 3 này” ? Không biết họ có cảm nhận gì về nữ quyền ? Khi mà trên đất nước họ những người mẹ, người vợ, người chị, người em hay những đứa con gái ... vẫn chỉ biết cúi đầu nhẫn nhục cam chịu số phận đàn bà ... thì ở đây họ lại phải đứng đường bán những chùm hoa dành cho ngày “Phụ Nữ Quốc Tế” ....

Chắc họ chẳng nghĩ gì cả. Bán hoa mimosa hay bán khăn giấy, bật quẹt, hay bán báo ở ngã tư ... cũng chỉ là phương kế mưu sinh không hơn không kém.

Mấy chục năm về trước, không ai bán hoa mimosa ngày mùng 8 tháng 3 cả. Người ta chỉ  đi nhặt hoa về tặng cho nhau.

Bây giờ chẳng ai đi nhặt hoa cả. Có cả một đạo quân nhập cư bụng đói meo đứng bán những bó hoa mimosa với ánh mặt cầu khẩn ... “lạy anh đi qua lạy chị đi lại ...”.

Ngày mai, hết mùng 8 tháng 3 họ lại quay về bán báo, bán khăn giấy, chùi kiếng xe ở các ngã tư.

Họ cũng sẽ chẳng còn nhớ ngày mùng 8 tháng 3. Và cũng chẳng ai còn nhớ ngày mùng 8 tháng ba ... cho đến ngày mùng 8 tháng 3 năm tới.

Xin cáo lỗi cho ngày hôm qua không có dịch vụ, bửa nay mùng 9 tháng 3 ngày Đàn Ông Quốc Tế bắt đầu trở lại !!! 

Roma, 08/03/2012

Huê Đăng

"Marò" Ý như là vật tế thần.

Vụ việc hai người lính “marò” (phát âm là ma-rố) của hải quân Ý bị Tòa án Kerala (Ấn Độ) ra lệnh tống giam trong khi chờ đợi cứu xét về nghi án đã bắn chết hai ngư dân Ấn Độ hôm 15/02 vừa qua.

“Marò” là một lực lượng đặc chủng của Hải quân Ý được huấn luyện để đổ bộ từ mặt biển lên chiến đấu trên đất liền, na ná có thể nói như kiểu lực lượng Thủy quân lục chiến của Mỹ.

Các chi tiết của vụ nổ súng làm thiệt mạng hai ngư dân Ấn Độ vẫn còn đang trong vòng cứu xét. Theo phiên bản của phía bên Ý thì hai quân nhân Ý có mặt trên tàu chở dầu Ý Enrica Lexie với nhiệm vụ bảo vệ thương thuyền phòng chống hải tặc đã bắn vào một chiếc thuyền đánh cá Ấn Độ bị tình nghi là thuyền của hải tặc đang tìm cách tiếp cận thương thuyền và đã làm thiệt mạng hai ngư dân Ấn Độ.Nhưng có một điểm đặc biệt là đối với chính phủ Ý thì vụ việc diễn ra trên hải phận quốc tế và tàu chở dầu mang quốc tịch Ý, và do đó hai quân nhân Ý phải chịu sự xét xử của tòa án Ý. Trong khi đó, đối với chính phủ Ấn Độ thì vụ việc xẩy ra trong hải phận của Ấn Độ, do đó Tòa án Ấn Độ có trách nhiệm xét xử hai quân nhân Ý.

Tàu chở dầu Enrica Lexie

Có thể nói rằng vụ “lính marò” là cú vấp đầu tiên của Chính phủ Mario Monti kể từ khi nhậm chức hơn 3 tháng qua. Cho đến nay, các cuộc thương thuyết của phía Bộ Ngoại giao Ý với chính phủ Ấn Độ đã không mang lại một kết quả nào cho nước Ý. Bộ ngoại giao Ý, với thái độ mềm mỏng, đến giờ phút này đã đi từ thất bại này đến thất bại khác: từ sáng kiến gặp gỡ gia đình của hai ngư dân đã bị phía lực lượng công an Ấn Độ “phá đám”, đến đề nghị “bồi thường” cũng bị từ khước. Và thậm chí đến hôm qua thì hai quân nhân của Ý đã bị tòa án Kerala hạ lệnh tống giam. Một cách mai mỉa mà nói thì thành công duy nhất của phía bộ ngoại giao Ý là ... trong chế độ tù hai quân nhân Ý được hưởng quy chế ẩm thực Ý thay vì phải ăn cơm cà-ry.

Chính phủ Ý đang bị các lực lượng chính trị hữu khuynh lên án là đã không dồn hết nổ lực tranh đấu để hai quân nhân Ý được “tại ngoại hầu tra”. Thậm chí chính phủ Ý bị kết án là đã sai lầm khi chấp nhận trao hai quân nhân Ý cho nhà cầm quyền Ân Độ trước đây.

Trong nội bộ hội đồng chính phủ, Thủ tướng Mario Monti cũng đã cảm thấy là vụ việc đang bắt đầu trở thành "rối rắm", và chính Thủ tướng cũng đã bày tỏ lo âu với Ngoại trưởng Ý, ông Giulio Maria Terzi di Sant'Agata, vốn vừa mới kết thúc một chuyến công du sang các nước Á Châu, trong đó có Ấn Độ (Ngoại trưởng Ý cũng vừa mới sang Việt Nam nhân dịp khánh thành mở rộng cơ sở sản xuất Piaggio ở gần Hà Nội).

Hai marò Ý, Massimiliano Latorre và Salvatore Girone, đang bị giải vào khám 

Câu hỏi được đặt ra là thái độ cứng rắn của Ấn Độ trong vụ tranh chấp này mang một nội dung gì ? Những nguyên nhân “hậu trường” nào đã khiến tòa án Kerela đã vội vã hạ lệnh tống giam hai quân nhân Ý trong khi chờ đợi xét xử đã khiến vụ việc đã “nóng” lại càng gây thêm căng thẳng trong quan hệ ngoại giao hai nước ? (Bộ ngoại giao đã triệu tập đại sứ Ấn Độ tại Roma để bày tỏ sự phản kháng).

Chủ tịch Đảng Congress, bà Sonia Gandhi, gốc Ý (Torino)

1. Trước hết phải nói rằng quan hệ giữa Ấn Độ và Ý xưa nay không hề có “nợ nần lịch sử”  (khác với trường hợp của Ý với Lybia – vốn là thuộc địa của Ý vào những thập niên hai mươi của thế kỷ trước). So với trên dưới khoảng 60 triệu người Ý thì Ấn Độ là một anh khổng lồ với 1 tỉ 200 triệu dân và hiện nay là một trong những quốc gia “đang vươn lên”. Ấn Độ lại đang là một nước “đối trọng” với Trung Quốc về mô hình phát triển kinh tế xã hội và chính trị. Trung Quốc phát triển theo mô hình “tăng tốc vũ bão” với những hệ lụy xã hội và chính trị không dễ giải quyết  trong khi mô hình chọn lựa của Ấn Độ là “từng bước chậm nhưng chắc” với hy vọng giảm tối thiểu những hệ lụy xã hội chính trị. Có người ví von rằng Trung Quốc hùng hổ như cọp và Ấn Độ thì khỏe như voi. Trong một cuộc tranh hùng chưa ai biết voi và cọp ai thắng ai. Trở lại quan hệ với Ý: anh chàng khổng lồ Ấn Độ chằng có gì để đòi hỏi anh chàng tí hon Ý, và anh chàng tí hon Ý cũng chẳng có gì nợ nần với anh chàng khổng lồ Ấn Độ.
2. Nhưng trong vụ sát hại ngư dân Ấn Độ này, cả hai nước Ấn Độ và Ý đều đang bị áp lực căng thẳng chính trị nội bộ của mỗi nước. Trong khi chính phủ Mario Monti đang bị các lực lượng chính trị, nhất là các lực lượng hữu khuynh và ái quốc cực đoan, chê trách, thì Ấn Độ cũng đang hành xử vụ việc trong bối cảnh chia rẽ nội bộ. Ấn Độ là một quốc gia trong đó các quyền lực quốc gia được phân chia giữa “Nhà nước trung ương” và các “tiểu bang”. Trong vụ việc này, quyền lực trung ương nhà nước gần như là bất lực trước quyền lực của tiểu bang. Tệ hơn nữa là quyền lực trung ương nhà nước hiện nay lại thuộc vào tay của một người phụ nữ .... Ý: bà quả phụ Sonia Gandhi (người Torino, đã trở thành vợ của cố Thủ tướng Ấn Độ Rajiv Gandhi – là con của cố Thủ tướng Indira Gandhi. Cả Indira và Rajiv đều bị ám sát khi làm Thủ tướng). Sau khi chồng bị ám sát, bà Sonia Gnadhi đã thay chồng đứng vào vị trí Chủ tịch của đảng Congress, đảng cầm quyền hiện nay ở New Delhi. Và vị trí thân thế chính trị ngày một rộng lớn của Sonia Gandhi trong những năm gần đây đã bắt đầu tạo “khó chịu” cho một số lực lượng chính trị ở Ấn Độ, thậm chí cũng gây “khó chịu” ngay trong hàng ngũ lãnh đạo đảng Congress. Và từ đó, nguồn gốc Ý của bà Sonia Gandhi đã trở thành một thứ “khuyết điểm” để các đối thủ chính trị Ấn Độ tấn công. Na ná như một hình thức tấn công của các tế bào đề kháng chống lại một bộ phận ngoại nhập được ghép vào cơ thể của một bệnh nhân. Do đó, trong vụ hai quân nhân Ý thì chính vì cái quốc tịch gốc Ý của bà Sonia Gandhi đã không cho phép nhà nước trung ương có can can đảm can thiệp vào vấn đề ... nếu không muốn đẻ ra một “hội chứng chủng tộc”.
3. Nhưng điều mà công luận nghi ngờ là một số lực lượng chính trị Ấn Độ đang cố tình lợi dụng vụ sát hại hai ngư dân để tạo ra một bầu không khí “anti-Italy”, và coi đó như là một “công cụ” để gián tiếp áp lực lên bà  Sonia Gandhi và gây khó khăn cho đảng Congress. Do đó, trớ trêu sự đời là thay vì là một khả năng để tạo dễ dàng trong việc xử lý vấn đề giữa hai nước Ấn Độ và Ý, bà Sonia Gandhi lại đang trở thành vật cản cho câu chuyện.
4. Thêm vào đó, cũng cần nên biết là ở tiểu bang Kerala ngày 14/03 sẽ có một cuộc bầu cử “giữa nhiệm kỳ” của Hội đồng tiểu bang nơi mà hiện nay Thống đốc tiểu bang, ông Oommen Chandy đang nắm quyền chỉ với 71 phiếu thuận trong khi có đến 68 phiếu đối lập. Trước tình hình bấp bênh như thế, Thống đốc tiểu bang Kerela không thể nào lấy một thái độ “mềm mỏng” nếu không muốn làm mất lòng cử tri mà đa số là ngư dân và trong thời gian gần đây chính nền kinh tế hải sản  của tiểu bang đang bị khủng hoảng và chính Hội đồng tiểu bang đã bị phê phán là không có một chính sách kinh tế phù hợp để khôi phục ngành hải sản. Do đó, dù muốn dù không, ngày bầu cử gần kề, Thống đốc Chandy phải chứng tỏ khả năng “bảo vệ đất nước” trước một “hiểm họa xâm lăng” .... Và hai quân nhân Ý bị coi như là hai con vật tế thần cho mùa bầu cử tháng ba năm nay.

Roma, 06/03/2012

Huê Đăng